John Morris Jones

Awdur(on): Allan James

Dosbarthiad(au): Bywgraffiad

Cyfres: Writers of Wales

  • Awst 2021 · tudalen · mm

  • · -

Am y llyfr

Bywgraffiad sy'n cynnig darlun o fywyd a gwaith John Morris-Jones (1864-1929), ysgolhaig, beirniad llenyddol a bardd a fu'n ffigur dylanwadol yn ei ddydd. Ar ol cyfnod ym Mhrifysgol Rhydychen yn dilyn cwrs gradd mewn Mathemateg, dechreuodd ymddiddori yn y Gymraeg, gan sicrhau, maes o law, swydd Athro yn y Gymraeg yng Ngholeg Prifysgol Bangor. Defnyddiodd ei ddarlithiau, y wasg a llwyfan yr Eisteddfod Genedlaethol i gyflwyno nodweddion ei agenda ieithyddol a llenyddol a oedd yn ddull o geisio ymbellhau oddi wrth safonau amheus y bedwaredd ganrif ar bymtheg. Ar yr un pryd, ceisir cyflwyno darlun mwy personol o'r dyn teulu wedi'i seilio ar y dystiolaeth a welir mewn cyfresi o lythyrau at ei wraig, Mary, ac at wahanol gyfeillion.

Dyfyniadau

"Mae astudiaeth Allan James yn plethu'n llwyddiannus i'w gilydd hanes personol a theuluol John Morris-Jones a dadansoddiad o'i gyfraniad arloesol i ysgolheictod y Gymraeg. Defnyddiodd yr awdur ffynonellau newydd a thra phwysig, yn arbennig y casgliad helaeth o lythyrau John Morris-Jones a gedwir ym Mangor. Mae'r llythyrau hyn yn taflu goleuni ar fywyd bob dydd Syr John, ei fagwraeth a'i hyfforddiant fel ysgolhaig, ei deithiau a'i ddiddordebau a'i ddoniau ymarferol. Teflir goleuni pwysig hefyd ar ei ymwneud ag ysgolheigion eraill, a'i farn, gignoeth weithiau, am waith rhai ohonynt. Mae'r llyfr yn gyflwyniad bywiog a diddorol i fywyd Syr John, ac yn astudiaeth ysgolheigaidd gytbwys a threiddgar o'i gyfraniad fel un o'n hysgolheigion pennaf." Athro Branwen Jarvis "Y mae'r gyfrol hon yn rhoi mwy o gyfle i'r awdur drafod yn llawnach fywyd a gwaith yr ysgolhaig mawr hwn. Gwnaeth hynny'n rhagorol, gan roi inni olwg ddiddorol iawn ar fywyd Syr John, a chan ddangos inni bwysigrwydd chwyldroadol ei gyfraniad i iaith a llen Cymru, a chan roi inni amcan o'i le fel bardd yn hanes ein llen. Y mae'r cyfan yn seiliedig ar waith ymchwil manwl, sydd yn cynnwys astudiaeth o wahanol agweddau ar gyfraniad cawraidd Syr John i iaith a llen, trwy gyfrwng llyfrau, golygyddiaeth Y Beirniad, myrdd o erthyglau a ymddangsodd mewn amrywiaeth o gylchgronau, a beirniadaethau eisteddfodol. At hyn, y mae Allan James wedi bod yn pori'n ddyfal mewn llythyrau a ysgrifennodd Syr John ei hun, a llythyrau a ysgrifennwyd ato. Trwy gyfrwng y rhain, a sylwadau pobl amdano fe gawn hefyd olwg ar bersonoliaeth y gwron ei hun a'i deulu. Camp arbennig y llyfr hwn yw dangos yn eglur cymaint o Golosws oedd Syr John Morris-Jones, cymaint oedd ei ddylanwad ar fywyd Cymru, a sut y llwyddodd i adfer i'r Gymraeg a'i llenyddiaeth drefn a safon a chywirdeb." Athro Gwyn Thomas "This little volume in the "Writers of Wales" series gives an interesting account of the career of a scholar who contributed an immense amount to the development of Welsh learning in the closing decades of the nineteenth century and the first three of the twentieth ..." -Studia Celtica

Cynnwys

Rhagair Lluniau Cyfnod Cynnar Rhydychen: Coleg yr Iesu, PontMagdalen a’r Dafydd Y Bodleian, Syr John Rh*s a’r Darpar Ysgolhaig 1890 – 1895 Dewis Gyrfa: John Morris-Jones a’r Agenda Ieithyddol 1895 Yr Athro: Bangor a Llanfair Hynafiaeth yr Orsedd: Yr Ymchwilydd yn Herio Traddodiad JohnMorris-Jones a’r Eisteddfod Genedlaethol: Athro’r Genedl Caniadau John Morris-Jones (1907) The Nationalist a’r ‘Macwyaid’ (1907 – 1911) 1911 – 1918 Y Beirniad, y Gramadegydd a’r Rhyfel Byd Cyntaf 1918 – 1925 Taliesin, Ffrainc ac America 1925 – 1929 Cerdd Dafod a’r ‘Sant’: Diwedd Cyfnod Nodiadau Mynegai

Cyflwyno'r Awdur(on)

Allan James

Mae Allan James wedi ymddeol o fod yn Uwch Ddarlithydd yn y Gymraeg ym Mhrifysgol Morgannwg.

Darllen mwy